Ayurlogic

VATSANABH : Overview of Aconitum ferox Category: Agadtantra (Toxicology)  Bams 2 nd year In the realm of Ayurvedic Toxicology (Agadatantra), Vatsanabha holds a dual identity. While it is classified as one of the most potent Sthavara Vishas (stable poisons), it is also a celebrated Mahoushadhi (great medicine) when processed correctly. Introduction     Botanical name: Aconitum ferox   Family : Ranunculaceae   Hindi - Bachnag, Meetha Vish, Meetha Teliya   English - Monk's Hood  Sanskrit - Amrita, Vatsanabha, Vatsanaga   Type of poison : Cardiac Poison Synonyms : Visha, Amruta, Garala Toxic part : All parts of the plants Specially Leaves And Root Tubers. Rasa Panchaka   Rasa : Madhura   Guna : Laghu, tikshna   Virya : Ushna   Vipaka : Katu Active principal All parts of the plants, male and female contain the active material. But its Root Tubers contains maximum concentration. than in flowers & than in leaves. While all part...

  Datura: Ancient Ayurveda and Forensic Toxicology Category: Agadtantra (Toxicology) Bams 2 nd year Commonly known as the Devil’s Trumpet, Thorn Apple, or Jimsonweed. Datura is a plant that commands both respect and caution. In the realm of Agadtantra (Ayurvedic Toxicology), it is classified as an Upavisha .. a substance that is poisonous but can be transformed into a potent medicine through specific purification processes. However, in modern medicine, it is feared as a dangerous cerebral deliriant poison capable of causing profound disorientation and death . INTRODUCTION Latin Name : Datura metel (and varieties like alba, nigar, stramonium)   Family : Solanaceae   Common Names:    English : Thorn Apple   Sanskrit : कंटकफला, उन्मत, शिवप्रिया   Hindi/Marathi : धतूरा / धोत्रा   Classification:    Ayurvedic : Sthavara Vegetative Poison (Upavisha)   Modern : Cerebral Delirient Poison   रस पंचक (Ra...

  Spider Poison (लूता विष) : Ayurvedic and modern aspect  Category: Agadtantra (Toxicology) Bams 2 nd year निसर्गात अनेक जीव आहेत, ज्यांच्यापासून आपल्याला इजा होऊ शकते. आयुर्वेदामध्ये अशा विषारी प्राण्यांचा आणि त्यांच्या विषाचा सखोल अभ्यास 'अगदतन्त्र' या शाखेमध्ये केला जातो. आज आपण अशाच एका विषयावर माहिती घेणार आहोत, तो म्हणजे लूता विष (Spider Poisoning) .  Introduction अगदतन्त्राची व्याख्या: “अगदतन्त्रं नाम सर्पकीट लूता मूषकादि दष्ट विष व्यञ्जनार्थं  विविध विषसंयोगोपर्शमनार्थञ्च | (सु. सु.१/१४)" आयुर्वेदाच्या आठ शाखांपैकी एक असलेल्या अगदतन्त्राचा उद्देश सर्प (साप), कीट (कीटक), लूता (कोळी), मूषक (उंदीर) इत्यादींच्या दंशाचे निदान आणि विविध प्रकारच्या विषांवर उपचार करणे हा आहे.   लूता विष म्हणजे कोळी चावल्यामुळे होणारे विषबाधा.   याचे वर्णन जांगम विष (प्राणीजन्य विष) या अंतर्गत केले जाते. Classification (वर्गीकरण) संख्येनुसार सुश्रुत - १६   वाग्भट - २८   विषाच्या तीव्रतेनुसार  तीक्ष्ण विष लूता : ७ दिवसांच्या आत मृत्यू होतो....

  Sanjivani Vati: The Ancient Ayurvedic Shield for Immunity and Digestion Bams 2nd year Sub - Rassastra  संजीवनी वटी सर्व आयुर्वेदाच्या जगात, संजीवनी वटी सारखी प्रभावशाली नावे फार कमी आहेत. "संजीवनी" या शब्दाचा शब्दशः अर्थ "जीवन देणारी" असा होतो. गंभीर परिस्थितीतही आरोग्य पुनरुज्जीवित करण्याच्या आणि पूर्ववत करण्याच्या क्षमतेमुळे या औषधाला हे नाव पडले आहे.  सन्दर्भः   विडङ्ग नागरं कृष्णा पथ्यामलविभीतकम्। वच गुडूची भल्लातं सविषं चात्र योजयेत् ।। एतानि समभागानि गोमूत्रेणैव पेषयेत्। गुञ्जाभा गुटिका कार्या दद्यादाईकजै रसैः ।। एक़ामजीर्णगुल्मेषु द्वे विपूच्यां प्रदापयेत् । तिरुवक्ष सर्पदष्टे तु चतस्त्रः सान्निपातके ।। वर्ती सञ्जीवनी नाम्ना सज्जीवयति मानवम् ।। भैषज्यरत्नावली, ज्वराधिकार, 5/1009-1011) संजीवनी वटीचा मुख्य उल्लेख भैषज्यरत्नावली (ज्वराधिकार) यांसारख्या शास्त्रीय ग्रंथांमध्ये आढळतो. हे औषध प्रामुख्याने विविध प्रकारच्या तापाच्या (ज्वर) उपचारांसाठी वापरले जाते. घटक द्रव्य विडङ्ग - 1 भाग शुण्ठी - 1 भाग पिप्पली - 1 भाग हरितकी - 1 भाग आमलकी - 1 भाग विभीतकी - 1 भाग व...

  च्यवनप्राश अवलेह : रसशास्त्र आणि भैषज्य कल्पनेचा एक सखोल संशोधनात्मक अहवाल Bams 2nd year Sub - Rassastra  आयुर्वेदातील 'भैषज्य कल्पना' हा विषय औषध निर्माण शास्त्राचा पाया मानला जातो. बी.ए.एम.एस. (BAMS) द्वितीय वर्षाच्या अभ्यासक्रमात 'रसशास्त्र' आणि 'भैषज्य कल्पना' या दोन विषयांना अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. यातील 'अवलेह कल्पना' ही एक अत्यंत महत्त्वाची दुय्यम औषधी कल्पना (Secondary Dosage Form) आहे, जी प्रामुख्याने 'पंचविध कषाय कल्पने'वर आधारित आहे. अवलेह किंवा लेह हा असा औषधी प्रकार आहे जो जिभेने चाटून खाल्ला जातो. या कल्पनेचे मूळ स्वरूप 'कल्क' आणि 'क्वाथ' यांच्या संयोजनातून विकसित झाले आहे. आचार्य शार्ङ्गधरांनी अवलेहाची व्याख्या करताना म्हटले आहे की   य: पुन: पच्यते क्वाथ: स सान्द्र: स्यादवलेहिका । सा लेह: सा रसक्रिया चापि प्रोच्यते भैषज्यकोविदै: ॥ (शार्ङ्गधर संहिता, मध्यम खंड ८/१)  याचा अर्थ असा की, जेव्हा एखाद्या औषधी वनस्पतीचा क्वाथ (काढा) किंवा स्वरस (रस) पुन्हा अग्नीवर शिजवला जातो आणि त्याला दाट (Semisolid) स्वरूप प्राप्त होत...

परिभाषा पदानि Paribhasha Sanskrit  Bams 1 st year  Sub :- Sanskrit  १) आयुर्वेद    "आयुष्यस्य वेदः आयुर्वेदः।" जीवनाचे शास्त्र म्हणजे आयुर्वेद.  " हिताहितम सुखदुःखं आयुस्तस्य हिताहितं ।  मानं च तत्र यत्रोक्तं आयुर्वेदः स उच्चते ।।"  हितकर, अहितकर, सुखकर आणि दुःखकर अशा चार प्रकारच्या आयुष्याला योग्य काय आणि अयोग्य काय? हे सांगणारे तसेच आयुष्याचे प्रमाण सांगणारे शास्त्र म्हणजे आयुर्वेद असे म्हणतात . 2) पंचमहाभूतानि "महान्ति भूतानि महाभूतानि ।"  पृथ्वी, आप, तेज, वायू, आकाश ही पंचमहाभूते आहेत. भूताला महा । महत् विशेषण जोडले की महाभूत शब्द तयार होतो. | महाभूत | पृथ्वी , आप , लेज , वायु , आकाश  रस व पंचमहाभूते १) मधुर = पृथ्वी + जल २) अम्ल = पृथ्वी + अग्नि  ३) लवण = जल + अग्नी  ४) तिक्त = वायु + आकाश  ५) कटु = वायु + अग्नी  ६) कषाय = वायु + पृथ्वी  ३) त्रिगुण • "सत्व रजस्तमञ्चति प्रयः प्रोक्ता महागुणा : ।   सत्व, रज, तम हे प्रकृतिचे त्रिगुण आहेत त्यानांच महागुण किंवा परमपदार्थ असेही म्हटले जाते. सांख्य दर्शन...