Ayurlogic

  Sanjivani Vati: The Ancient Ayurvedic Shield for Immunity and Digestion Bams 2nd year Sub - Rassastra  संजीवनी वटी सर्व आयुर्वेदाच्या जगात, संजीवनी वटी सारखी प्रभावशाली नावे फार कमी आहेत. "संजीवनी" या शब्दाचा शब्दशः अर्थ "जीवन देणारी" असा होतो. गंभीर परिस्थितीतही आरोग्य पुनरुज्जीवित करण्याच्या आणि पूर्ववत करण्याच्या क्षमतेमुळे या औषधाला हे नाव पडले आहे.  सन्दर्भः   विडङ्ग नागरं कृष्णा पथ्यामलविभीतकम्। वच गुडूची भल्लातं सविषं चात्र योजयेत् ।। एतानि समभागानि गोमूत्रेणैव पेषयेत्। गुञ्जाभा गुटिका कार्या दद्यादाईकजै रसैः ।। एक़ामजीर्णगुल्मेषु द्वे विपूच्यां प्रदापयेत् । तिरुवक्ष सर्पदष्टे तु चतस्त्रः सान्निपातके ।। वर्ती सञ्जीवनी नाम्ना सज्जीवयति मानवम् ।। भैषज्यरत्नावली, ज्वराधिकार, 5/1009-1011) संजीवनी वटीचा मुख्य उल्लेख भैषज्यरत्नावली (ज्वराधिकार) यांसारख्या शास्त्रीय ग्रंथांमध्ये आढळतो. हे औषध प्रामुख्याने विविध प्रकारच्या तापाच्या (ज्वर) उपचारांसाठी वापरले जाते. घटक द्रव्य विडङ्ग - 1 भाग शुण्ठी - 1 भाग पिप्पली - 1 भाग हरितकी - 1 भाग आमलकी - 1 भाग विभीतकी - 1 भाग व...

  च्यवनप्राश अवलेह : रसशास्त्र आणि भैषज्य कल्पनेचा एक सखोल संशोधनात्मक अहवाल Bams 2nd year Sub - Rassastra  आयुर्वेदातील 'भैषज्य कल्पना' हा विषय औषध निर्माण शास्त्राचा पाया मानला जातो. बी.ए.एम.एस. (BAMS) द्वितीय वर्षाच्या अभ्यासक्रमात 'रसशास्त्र' आणि 'भैषज्य कल्पना' या दोन विषयांना अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. यातील 'अवलेह कल्पना' ही एक अत्यंत महत्त्वाची दुय्यम औषधी कल्पना (Secondary Dosage Form) आहे, जी प्रामुख्याने 'पंचविध कषाय कल्पने'वर आधारित आहे. अवलेह किंवा लेह हा असा औषधी प्रकार आहे जो जिभेने चाटून खाल्ला जातो. या कल्पनेचे मूळ स्वरूप 'कल्क' आणि 'क्वाथ' यांच्या संयोजनातून विकसित झाले आहे. आचार्य शार्ङ्गधरांनी अवलेहाची व्याख्या करताना म्हटले आहे की   य: पुन: पच्यते क्वाथ: स सान्द्र: स्यादवलेहिका । सा लेह: सा रसक्रिया चापि प्रोच्यते भैषज्यकोविदै: ॥ (शार्ङ्गधर संहिता, मध्यम खंड ८/१)  याचा अर्थ असा की, जेव्हा एखाद्या औषधी वनस्पतीचा क्वाथ (काढा) किंवा स्वरस (रस) पुन्हा अग्नीवर शिजवला जातो आणि त्याला दाट (Semisolid) स्वरूप प्राप्त होत...

आरोग्यवर्धिनी गुटिका (रसरत्नसमुच्चय... विसर्पादी चिकित्सा) १) घटक द्रव्य द्रव्य — प्रमाण शु. पारद — १ भाग शु. गंधक — १ भाग लोह भस्म — १ भाग ताम्र भस्म — १ भाग अभ्रक भस्म — १ भाग हरितकी — २ भाग } बिभितकी — २ भाग } (त्रिफळा) आमलकी — २ भाग } शु. शिलाजतू — ३ भाग शु. गुग्गुळ — ४ भाग चित्रक — ४ भाग कुटकी (Main) — २२ भाग - यकृत उत्तेजक, तिक्त रसात्मक निम्ब स्वरस / पत्र (भावना देण्यास २ दिवस) २) निर्माण विधी - पारद आणि गंधक कज्जली खल्व मध्ये टाकावी. भस्म घ्यायचा, त्रिफळा घ्यायचा खल्व मध्ये कुटुन घ्यायच (२ दिवस) गुग्गुळ टाकून वटी तयार करायची. वटी सुकवून काचेच्या भरणी मध्ये साठवून ठेवली. निम्ब स्वरस टाकून भावना तयार करायची एकजीव करायच - २ दिवस ३) मात्रा - 250 - 500 mg tablet ४) अनुपान - आर्द्रक स्वरस, मध, जल ५) उपयोग - कुष्ठ कुष्ठ रोग, वातज पित्तज कफज ज्वर, यकृत उत्तेजक, मेदज रोग ६) अशुद्ध असल्यास - रोग अधिकार (१) सर्व प्रकारचे कुष्ठ (२) वातज, पित्तज, कफज कुष्ठ (३) यकृत उत्तेजन (४) मेदज रोग ७) Chemical Composition :-  Mercury (Hg)  Sulphur (S)  Iron (Fe_2So_3) Ferric oxide.  P...